Yapay zekâ (AI) nedir?+
Yapay zekâ, bilgisayarların insan gibi öğrenme, anlama ve üretme yeteneği kazanmasıdır. Bugün en çok kullanılan tür "üretken yapay zekâ"dır (generative AI): metin, görsel, kod ve video üretir. ChatGPT, Claude ve Gemini gibi araçlar dev metin modelleridir (LLM). Sen doğal dille bir istek yazarsın, model bunu anlayıp yanıt üretir. Yapay zekâ sihir değildir; milyonlarca örnekten öğrenmiş bir tahmin makinesidir. Bu yüzden ne kadar net yönlendirirsen (prompt) o kadar iyi sonuç alırsın.
LLM (büyük dil modeli) nedir?+
LLM (Large Language Model), çok büyük miktarda metinle eğitilmiş bir yapay zekâ modelidir. Bir sonraki kelimeyi tahmin ederek cümle, paragraf ve hatta kod üretir. ChatGPT (GPT), Claude ve Gemini birer LLM ürünüdür. Güçlü yanları: yazma, özetleme, çeviri, kodlama, analiz. Zayıf yanları: bazen "halüsinasyon" (uydurma bilgi) görebilir ve güncel olmayan bilgiye sahip olabilir. Bu yüzden kritik bilgilerde doğrulama şarttır.
Prompt nedir ve nasıl yazılır?+
Prompt, yapay zekâya verdiğin komut/istektir. İyi bir prompt üç şey içerir: (1) Rol/bağlam — "bir SEO uzmanı gibi davran", (2) Görev — "şu metni özetle", (3) Biçim — "madde madde, 100 kelime". Ne kadar spesifik olursan sonuç o kadar isabetli olur. Örnek kötü prompt: "blog yaz". Örnek iyi prompt: "Yeni başlayanlar için "evde kahve demleme" konulu, samimi tonda, 5 başlıklı bir blog taslağı çıkar." Akademideki prompt kütüphanesinden hazır örnekler alabilirsin.
Token nedir? Neden önemli?+
Token, yapay zekânın metni işlerken kullandığı en küçük parçadır — kabaca bir kelimenin bir bölümüdür. Modeller metni token'lara böler; hem girdi hem çıktı token sayısı, ücretli kullanımda maliyeti belirler. "Bağlam penceresi" (context window) bir modelin aynı anda hatırlayabildiği token miktarıdır; ne kadar büyükse o kadar uzun doküman işleyebilir. Pratikte: uzun sohbetlerde model başını unutmaya başlarsa bağlam penceresi dolmuş olabilir.
Halüsinasyon nedir, nasıl önlenir?+
Halüsinasyon, yapay zekânın kendinden emin bir tonla yanlış veya uydurma bilgi vermesidir. Model "bilmiyorum" demek yerine olası bir cevap üretmeye meyillidir. Önlemek için: (1) Kaynak iste — "kaynak belirt"; (2) Doğrulama yaptır — "emin değilsen söyle"; (3) Kritik verileri (tarih, rakam, isim) mutlaka kendin doğrula; (4) Güncel bilgi için web erişimli araçlar (Perplexity, Gemini) kullan. Yaratıcı işlerde halüsinasyon sorun değil; olgusal işlerde risklidir.
Yapay zekâ kullanmak ücretsiz mi?+
Evet, başlamak için ücretsizdir. ChatGPT, Claude ve Gemini'nin ücretsiz sürümleri günlük işlerin büyük kısmına yeter. Canva, CapCut, GitHub, Perplexity gibi araçların da güçlü ücretsiz planları vardır. Ücretli planlar; daha güçlü modeller, daha yüksek limit, öncelikli hız ve ek özellikler sunar. Öneri: önce ücretsiz sürümlerle öğren, işin ciddileşince tek bir aracı ücretliye geçir.